Straal voorbij

In de serie Straal Voorbij gaat Hans Jungerius als ontdekkingsreiziger op pad door Gelderland. Hij neemt ons mee langs zaken die dagelijks straal aan ons voorbij gaan. Wat zegt onze omgeving over ons als volk? Is vooruitgang wel vooruitgang en wat voor idiote of goede ideeën hadden en hebben we over de invulling van ons landschap? Hans onderzoekt onze recente geschiedenis en duidt hierbij op sporen uit dat verleden. Onze ontdekkingsreiziger is niet vreemd van een beetje ironie, dus schakel vooral in als je beschikt over de nodige zelfspot!

Ga mee op ontdekkingsreis in onze eigen achtertuin. Straal Voorbij is vanaf 9 januari iedere woensdag te zien om 17.30 uur bij Omroep Gelderland (daarna ieder uur herhaald).

 

Aflevering 1 - Woensdag 9 januari

Een rivier vervoert behalve zichzelf zand, grind en klei. In rivieren werden grondstoffen opgegraven voor de miljoenen woningen die na WO2 zijn gebouwd en het snelwegnetwerk dat over ons land is uitgerold. Al dat gegraaf had onvoorziene gevolgen. Mensen kwamen aan de overkant van de rivier te wonen, in een ander dorp. Daarnaast gingen de rivieren dienst doen als thuis voor de vrijetijdsmens.

 

Aflevering 2 - Woensdag 16 januari

Hoewel rivieren met hun uiterwaarden nu vooral als natuur beschouwd worden, functioneerden ze lange tijd als een soort snelweg en als industriegebied. Ook energiecentrales werden langs de rivieren gebouwd. Een voorbeeld daarvan is de eerste Nederlandse kerncentrale bij Dodewaard; nu niet meer in gebruik. Maar daar is niet iedereen blij mee.

 

Aflevering 3 - Woensdag 23 januari

Grote delen van het platteland zijn in de afgelopen zestig tot zeventig jaar ingrijpend veranderd. Nergens gebeurde dit zo grootschalig als in de Tielerwaard. Alles werd overhoop gegooid om plaats te bieden aan de moderne landbouw. Inmiddels speelt het boerenbedrijf een steeds kleinere rol.

 

Aflevering 4 - Woensdag 30 januari

Vrijwel alle beken en riviertjes zijn in de twintigste eeuw rechtgetrokken. Otters, ijsvogels en overbegroeiing moesten wijken voor betere afwatering en bevaarbaarheid. Inmiddels zijn voor de tweede keer in een eeuw de graafmachines aan het werk geweest en mogen de beken weer kronkelen.

 

Aflevering 5 - Woensdag 6 februari

Veel inwoners van de randstad trokken in de jaren zestig en zeventig naar het oosten en zuiden van het land. Dorpen en stadjes groeiden hierdoor als kool. Zo ook Doetinchem, waar men van 4.500 inwoners in 1945 groeiden naar 45.000 inwoners vandaag de dag. De explosieve groei bleek voor bestuurders lastig vorm te geven; er werd van alles gesloopt en veertig jaar later weer opnieuw gebouwd.

 

Aflevering 6 - Woensdag 13 februari

Veel boerderijen zijn allang geen boerderij meer. De agrariër is gestopt, zijn land is overgegaan naar de buurman die wel verder boert en de boerderij krijgt een nieuwe functie. Met het stoppen van de boeren verdwenen de boerderijdieren en kwamen er hobbydieren voor in de plaats.

Aflevering 7 - Woensdag 20 februari

Op de zandgronden van de Veluwe kon een blind paard geen schade aanrichten. Dat was precies de reden dat het leger er in de negentiende eeuw neerstreek. Sindsdien is de Veluwe behalve een natuurgebied ook een militair landschap.

Aflevering 8 - Woensdag 27 februari

Het laatste oerbos van ons land is in 1871 omgezaagd maar is bezig met een comeback. Hetzelfde geldt voor productiebossen die tegenwoordig tot oerbossen worden omgetoverd. De natuur rukt op en wordt aangelegd waar ze eerst nog niet was.

Aflevering 9 - Woensdag 6 maart

De Veluwe is nog steeds de populairste bestemming voor binnenlandse vakanties. Overal zijn kampeerterreinen, vakantieparken en pannenkoekenhuizen. Kamperen werd lange tijd als onhandig gezien en zo ontstonden eenvoudige vakantiehuisjes. Inmiddels zijn deze verdwenen en gemoderniseerd. Maar als je goed zoekt ontdek je nog de sporen van het vroegere toerisme.

Aflevering 10 - Woensdag 13 maart

In haar jonge geschiedenis heeft de snelweg een geheel nieuwe wereld geschapen; van woonboulevards tot bedrijventerreinen en drive-in restaurants. De snelweg heeft daarnaast een belangrijke rol in ons leven ingenomen, een rol waarbij we zelden stil staan. En wat te denken van de grootse plannen die er lagen maar nooit zijn uitgevoerd? Maar waarvan je, als je goed zoekt, soms de sporen in het landschap nog kunt vinden.