Maarten van Rossem: 'Democratie kan verdwijnen zonder dat je het echt door hebt'

ARNHEM - Hoe kan een democratie verdwijnen? Er zijn verschillende landen die ooit een democratie hadden waar nu een dictator aan de macht is. "Het gaat stap voor stap, zonder dat men het echt door heeft", legt historicus Maarten van Rossem uit.

Van Rossem: "Je leest wel eens in de krant mensen die zeggen: die democratie geeft toch een hoop rommel en narigheid, daar heb je niks aan. Je moet eens kijken naar semi-dictatoriale systemen als Orban in Hongarije of Erdogan in Turkije. Werkt dat eigenlijk niet veel beter?"

Hitler kwam democratisch aan de macht

"Als je nagaat hoe zij, historisch gezien, aan de macht zijn gekomen, dan zal je zien dat ze via democratische weg aan de macht zijn gekomen", legt de historicus uit. "Hoe gek het ook klinkt: Hitlers NSDAP is in 1933 via een democratische weg aan de macht te komen. Dus daar zitten we met een probleem."

Van Rossem geeft colleges over vrijheid in het programma 'Vrij Normaal... Met Maarten van Rossem'. Bekijk zijn laatste college over het verdwijnen van democratie hieronder. Tekst gaat daarna verder:

"In al die landen was er op een moment een meerderheid waardoor een Orban en een Hitler voor het eerst werden gekozen, omdat zij misschien goed leiderschap zouden hebben. En dan, als ze eenmaal aan de macht zijn, zie je dat ze een geraffineerde strategie ontwikkelen om een einde te maken aan al onze democratische vrijheden."

'Gewurgd, maar heel langzaam'

Van Rossem legt uit hoe dat in zijn werk gaat gaat. "Als leider kun je dan een democratisch bestel stap voor stap afbreken, door bijvoorbeeld alleen maar mensen te benoemen die het politiek gesproken met je eens zijn. Je wordt verwurgd als democratie, maar zo langzaam dat je nauwelijks merkt dat je minder adem krijgt en bewusteloos raakt en overlijdt."

"En daar zitten we dus met een enorm lastig principe: namelijk dat de democratie gevoelig is voor wangedrag van de kiezers zelf. De democratie is gefundeerd op de mening van de kiezers, dat is het hele idee van de soevereiniteit van de mensen die komen stemmen", legt de historicus uit.

Kiezers kiezen tegen democratie

"Als de kiezers kiezen tegen de democratie, dan is dat het einde van de democratie. Bijna overal waar je dit verschijnsel ziet ontwikkelen, wordt de democratie door de kiezer zélf uit de wereld geholpen. En laat de democratie dan meer weer eens terug komen, dat is heel lastig."

Volgens Van Rossem blijkt uit opinieonderzoek dat ongeveer de helft van de Nederlanders, gevraagd naar wat de manier van leiderschap zou moeten zijn, pleit voor 'strak en krachtig leiderschap.' "Dat je al denkt: vertaal het Nederlandse woord leider in het Duits en je begint al aan te voelen dat dat de verkeerde kant op gaat", verzucht Van Rossem. "En dan bedoel ik niet de lokführer, de machinist in een trein. Ik bedoel Adolf Hitler, die Herr Führer werd genoemd."

Zie ook:

In vier afleveringen leert Maarten van Rossem twaalf jongeren over de verschillende aspecten van de vrijheid die we nu hebben. Vrij normaal... met Maarten van Rossem was iedere maandag om 17.25 uur te zien op TV Gelderland.

💬 WhatsApp ons!
Heb jij een tip of opmerking voor de redactie? Stuur ons een bericht op 06 - 220 543 52 of stuur een mail: omroep@gld.nl!
Meer over dit onderwerp:
ARNHEM GESCHIEDENIS VRIJ GEMEENTE ARNHEM
Deel dit artikel: