Het is de sterfdag van een markante Arnhemmer, een eerbetoon

ARNHEM - Gele Rijder, agent, bode en kamerdienaar, maar wellicht was hij toch vooral stadsdichter. Vandaag precies 64 jaar geleden overleed de markante persoonlijkheid Isak Vogelzang op 81-jarige leeftijd. Hij schreef vele lofliederen over zijn geliefde Arnhem. Verbazingwekkend dat hij nu zo onbekend is bij onze stadsgenoten, meent huidig stadsdichter Jesse Laport.

Een zoektocht door archieven en oude kranten tonen het beeld van een veelzijdige man. De van oorsprong Haarlemmer kwam in 1894 naar Arnhem als Gele Rijder. Dat was een korps van de landmacht dat het geschut van de rijdende artillerie bediende met als doel de paarden van de veel snellere cavalerie te kunnen volgen. In de Rijnstad zou Vogelzang de rest van zijn leven doorbrengen.

Gele Rijders bij Arnhem rond 1900. Foto: Wikipedia/Nederlands Instituut voor Militaire Historie

Tussen 1900 en 1908 was hij politieagent, waarna Vogelzang bode werd op het gemeentehuis. Dat zou hij blijven tot zijn pensioen in 1940. "Ik heb de gemeente altijd bijzonder prettig gediend", vertelt hij in 1955 aan de Arnhemsche Courant. Om de journalist vervolgens een voorzetje te geven voor zijn eigen graftekst: "Hieronder ligt I. Vogelzang, verbleekt, verstijfd en dood. Hij rijmde heel zijn leven lang. Goddank, niet voor zijn brood."

22.000 trouwpaartjes

In zijn tijd op het gemeentehuis werkte Vogelzang voor zeven burgemeester en 23 wethouders. Ook bracht hij liefst 22.000 paartjes de trouwzaal binnen. Vogelzang herinnert zich hoe een van de bruiden zo onder de indruk was van de hele plechtigheid, dat hij een glaasje water voor haar moest halen voor ze het ja-woord uit kon brengen. "Jaren later toen ik een van haar kinderen de trouwzaal in bracht, heb ik haar daar nog een keer aan herinnerd", wist Vogelzang.

"Het oudste bruidspaar dat ik de trouwzaal in bracht, was samen 162 jaar."

Vogelzang tijdens zijn eigen huwelijk met Anna Elisabeth Burgers. Foto: Rechtenvrij

'Bezong lief en leed stad en inwoners'

Bij zijn afscheid noemt de burgemeester onder toeziend oog van vele vooraanstaande personen, het pensioen van Vogelzang een 'groot verlies'. Hij prijst zijn tact en fijne smaak en waardeert zijn 'tikje spotzucht met opgeruimd humeur'. "Jarenlang heb jij lief en leed van de stad en haar inwoners bezongen", sprak een oud-wethouder Vogelzang daar toe.

Volgens de krant vloeide zijn dichtader zo rijkelijk dat Vogelzang de titel 'stadsdichter' kreeg. Die zou door de burgemeester zijn toegekend tijdens de herdenking van het 700-jarig bestaan van Arnhem als stad in 1933. "Hij had het dan ook verdiend. Want deze poëet vond in bijna iedere gebeurtenis, hetzij plaatselijk, landelijk of internationaal, inspiratie voor dichtregels."

Lied op begrafenis Stien

De interesse van Omroep Gelderland naar het oeuvre van Vogelzang begon toen de Bennekomse Margot Keus een oproep bij Gelderland Helpt deed omdat ze een nummer zocht dat haar overleden moeder Stien altijd zong. Dat wilde ze op haar begrafenis draaien.

Een snelle zoektocht en tips van luisteraars brachten toen via een antiquariaat in Almere de bladmuziek van 'Van de hooge heuveltoppen' van Vogelzang. Jacob Graansma speelde het in, waarna het werd afgespeeld op de begrafenis van Stien. "Bijzonder waardevol", vond Margot dat. Haar moeder was namelijk 'een op en top Arnhemse, in hart en ziel'.

Beluister hier het nummer 'Van de hooge heuveltoppen'. De tekst gaat daaronder verder.

De vele positieve reacties en herinneringen die het tot leven wekken van dit lied teweegbrachten, motiveerde om meer van zijn werk op te zoeken. In het Gelders Archief bleken nog vier van Vogelzang zijn liederen te vinden met veelzeggende titels als: Arnhem vooruit, O heerlijk Sonsbeek en Arnhem aan den Rijn. Kortom, stuk voor stuk lofliederen over de stad waar hij van hield.

Nieuw leven in 'Linda breekt UIT!'

En zoveel van dat soort liederen, zijn er niet over de Rijnstad. Linda Geerdink zal in haar nieuwe programma 'Linda breekt UIT!' deze liederen dan ook nieuw leven inblazen. In een modern jasje. Dat zal de presentatrice doen met bekende Arnhemse artiesten die deze lofzangen graag teruggeven aan de stad.

We kunnen alleen maar hopen dat Vogelzang het als een eerbetoon aan zijn werk zou zien. Hij werd in 1957 begraven op het Arnhemse Moscowa, waar zijn graf in 1994 werd geruimd.

Navraag bij de gemeente leert dat er sinds die tijd geen andere officiële stadsdichters bekend zijn. Laport is daarmee de eerste opvolger van Vogelzang, moeten wij aannemen. Hoewel ook zijn benoeming officieus is, na een uit de hand gelopen borrel met een aantal wethouders jaren geleden.

Tips zijn welkom bij de redactie. Ook komen wij graag in contact met eventuele nabestaanden van Vogelzang of mensen die meer van zijn werk weten te vinden.

💬 WhatsApp ons!
Heb jij een tip of opmerking voor de redactie? Stuur ons een bericht op 06 - 220 543 52 of stuur een mail: omroep@gld.nl!
Meer over dit onderwerp:
ARNHEM GEMEENTE ARNHEM CULTUUR
Deel dit artikel: