Waarom eist het OM 'slechts' werkstaf tegen verdachten dodelijke flatbrand?

ARNHEM - De eis van 60 uur werkstraf tegen twee tieners voor de fatale flatbrand in Arnhem roept veel emoties op. Een werkstraf uitvoeren staat in geen verhouding tot de dood van de vader (39) en zoon (4) door verstikking, zeggen critici. Hoogleraar jeugdrecht Peter van der Laan van de Vrije Universiteit begrijpt het, maar zegt dat de daad los moet worden gezien van de verschrikkelijke gevolgen.

Bekijk de video. De tekst gaat daaronder verder.

De reacties op sociale media liegen er niet om. Bezoekers van de Facebook-pagina van Omroep Gelderland verwonderen zich over de eis die het Openbaar Ministerie (OM) dinsdag neerlegde voor de rechtbank. Ze menen dat de verdachten er mild van afkomen met een werkstraf - iets dat uiteindelijk door de rechter bepaald zal worden. Zes vragen aan hoogleraar Van der Laan.

Zijn we in Nederland terughoudend met het uitdelen van straffen aan jonge daders?
'Ja, zeer terughoudend. En dit is een bijzondere zaak. Sla je de cijfers van de jeugdcriminaliteit erop na, dan zie je dat het vooral om 16- en 17-jarigen gaat die volgens het jeugdrecht berecht worden. In de zaak van de flatbrand gaat het echt om jonge jongens, uitzonderingen. Ze hebben never nooit de intentie gehad lichamelijk leed toe te brengen, laat staan dodelijk letsel. Dat neemt de kinderrechter mee.'

Zie ook: Werkstraffen geëist tegen jonge jongens voor fatale flatbrand in Arnhem

Waarom wordt er geen jeugddetentie geëist tegen de verdachten?
'Er zijn verschillende sancties binnen het jeugdstrafrecht. In Nederland hebben we afgesproken dat jonge kinderen die ernstige feiten hebben gepleegd, de mogelijkheid moeten krijgen tot heropvoeding. We willen een tweede kans voor deze kinderen niet uitsluiten. Enerzijds zegt de kinderrechter: ik moet namens de samenleving reageren. Anderzijds wil hij dat wel op pedagogische wijze doen. Niet vergelding moet voorop staan, maar opvoeding.'

Toch wringt het bij nabestaanden en de samenleving: een werkstraf na de dood van een vader en kind.
'Ja, dat is een groot probleem. Er lijkt geen sprake van genoegdoening. Uit onderzoek blijkt dat, wanneer je het publiek uitlegt waarom we in dit geval voor zo'n straf kiezen, mensen er wel begrip voor willen opbrengen. Maar voor de slachtoffers, de nabestaanden en de samenleving wringt het. Ze komen er, platvloers gezegd, karig vanaf.'

'Maar de pedagogische opvoeding staat voorop. Ook in dit soort heel ernstige zaken met desastreuze zaken kunnen we uitleggen waarom we het zo doen. De daders dragen dit een heel leven met zich mee, net als hun ouders en familie. Ook dat zal de rechter meewegen bij uitspraak.'

Niet vergelding moet voorop staan, maar opvoeding
Hoogleraar jeugdrecht Peter van der Laan

In dit geval wordt er geen tbs-eis neergelegd. Zijn de verdachten daar te jong voor?
'Ik ken deze zaak niet goed genoeg om te weten wat er specifiek aan de orde is geweest. Maar ik ga ervan uit dat bij deze jongens uitgebreid onderzoek is gedaan naar hun achtergrond, hun persoonlijkheid en hun omstandigheden. Zo'n onderzoek weegt mee in de uiteindelijke beslissing die de rechter neemt. Was het niet zo desastreus afgelopen, dan komt een behandelmethode als tbs niet eens aan de orde.'

'Dan blijven werkstraffen en detentie over. En als het gaat om detentiestraffen, zijn we in Nederland behoorlijk terughoudend. Gevangenisstraf biedt jongeren weinig perspectief en is niet constructief. Dan kom je snel uit op andersoortige sancties.'

Kan bepaald worden of de verdachten konden overzien wat ze deden?
'Dat wordt meegewogen in het jeugdstrafrecht. Als deze jongens rondscharrelden op straat en bezig waren met vuurwerk, waren ze waarschijnlijk niet bezig met in te schatten wat het teweeg zou brengen. Maar niemand maakt mij wijs dat deze jongens niet door konden hebben wat de gevolgen waren van vuurwerk op een bank gooien. Ze hebben een verantwoordelijkheid, dat weten ze.'

Zie ook: Politie: tieners nog vast na brand Gelderseplein

Krijgen de verdachten door deze zaak een strafblad?
'Jazeker. Ze krijgen een aantekening in hun strafrechtelijk dossier. Of die tegenwoordig nog wordt geschrapt nadat de jongens 18 jaar worden, weet ik niet precies. Maar een werkstraf geldt wel als een echte straf. Ze kunnen in de toekomst mogelijk in problemen raken wanneer ze een Verklaring Omtrent Gedrag willen voor een specifiek beroep. Die wordt dan mogelijk niet afgegeven. Al vervalt dat mogelijk wanneer ze 18 jaar worden, dat weet ik niet.' 

Kijk hier naar de Omroep Gelderland-documentaire over de fatale flatbrand:

Meer over dit onderwerp:
Gemeente Arnhem Arnhem Nieuws
Deel dit artikel: