Dijkdoorbraak bij Ochten, het water komt

OCHTEN - Zes december 1944 geldt als rampdag voor de westelijke Betuwe. Na vier-en-een-half jaar Duitse bezetting, wekenlange beschietingen en gedwongen evacuaties breekt tot overmaat van ramp ook nog de Liniedijk bij Ochten door. Complete dorpen komen onder water te staan en de schade is niet te overzien.

Na de mislukking van Operatie Market Garden is de Betuwe frontlinie geworden. De Britten bezetten een strook van de Overbetuwe, van Nijmegen tot aan de Nederrijn bij Arnhem. De Duitsers hebben het oostelijk en westelijk deel van de Betuwe in handen. Om een verdere opmars van de geallieerden te voorkomen, besluiten de nazi's het land onder water te zetten, met als doel het gebied, waar de geallieerden gelegerd zijn, onder water te zetten en ze zo te verdrijven. Het plan krijgt de naam Operatie Ooievaar.

De Betuwe staat blank

Op zaterdagmiddag 2 december 1944 om 17.00 uur blazen de Duitsers de Rijndijk bij Elden op. Het water stroomt de Betuwe in en zet hele stukken land blank. De Britten trekken zich noodgedwongen terug tot aan Elst en het plan van de Duitsers lijkt te lukken. 

De dijkdoorbraak bij Elden laat zijn sporen na in het landschap - Gelders Archief, Stiboka

Maar op 6 december gaat het verschrikkelijk mis. De Liniedijk bij Ochten houdt geen stand tegen het wassende water en bezwijkt, waardoor het achterliggende gebied ook overstroomt. En daarmee snijden de Duitsers zichzelf danig in de vingers. Dat gebied is namelijk in Duitse handen en nu moeten ze zich zelf terugtrekken. Hun plan is mislukt. Ook voor de inwoners van de Betuwe is het een ramp, in de dorpen Lienden, Maurik en Ingen komt het water soms tot wel twee meter hoog. Voedselvoorraden gaan verloren, vee verdrinkt en mensen moeten hun huizen ontvluchten, ze waden tot hun middel door het water. Anderen weten niet meer te ontsnappen en worden pas enkele dagen later via zolderramen uit hun huizen gehaald. 

Geallieerden onderweg in de ondergelopen Betuwe - Historische Kring Kesteren

Jan van den Broek uit Lienden noteert in zijn dagboek: 

Het water komt vlug omhoog en stroomt reeds over de uitweg. In de slaapkamer eten we ‘s morgens brood en het fornuis is na veel passen en meten ook hier geplaatst. Het staat op twee veilingkisten, zodat we om half drie kunnen eten. Appels, kool, knolraap, wortels en aardappels naar de zolder gebracht en kolen op de koestal.
Jan van den Broek, Lienden

Alles kapot

Pas half december begint het water langzaam te zakken. Maar niet snel genoeg, want als het een week later begint te vriezen, verandert de Betuwe in een grote ijsvlakte. Pas in januari treedt de dooi in en zakt het water. Als de geëvacueerde Betuwenaren na de bevrijding weer naar hun huizen terugkeren, treffen ze een totaal verwoest gebied aan. De schade is enorm, geen enkele woning is nog intact, een-derde van de huizen is zelfs zo gehavend dat ze helemaal niet meer hersteld kunnen worden. De gevolgen van de ramp zijn nog lang merkbaar en de wederopbouw neemt vele jaren in beslag. 

Beelden van de ernstig gehavende Betuwe - Beeld en Geluid: 

Meer over dit onderwerp:
Op weg naar 2020
Deel dit artikel: