Hoe Loenen zijn Loenermark probeert terug te krijgen

LOENEN - Inwoners van Loenen zetten zich massaal in om de Loenermark in ere te herstellen, zodat toeristen weer kunnen genieten van wandelroutes, een uitkijktoren en een schaapskudde die het land begraast.

Harry Modderkolk en Gerrit van de Sprenge plukken bosbessen op de rand van het bos en de heide in de Loenermark. 'Je moet er niet te veel eten, dan krijg je een paarse tong,' grapt Modderkolk en steekt zijn paarse tong uit.

Het bos is één van de meest bosbesrijke gebieden van Nederland, maar er staan ook veel jeneverbesstruiken.

Echowal

De mannen zijn geboren en getogen Loenenaren en kennen Loenermark als hun broekzak. Verhalen genoeg. Over het vennetje, de echowal en de mannen die vroeger in het gebied werkten. Hun vaders werkten als houthakker in het gebied.

Een van de laatste markes

De Loenermark was een van de laatste marken van Nederland. Alle inwoner van Loenen bezaten waardelen (aandelen) in de marke. Veel inwoners van het Veluwse dorp hebben een persoonlijke band met 'hun' bos en de heide.

Een marke is een middeleeuws collectief van grotere boeren die gezamenlijk het beheer en gebruik van hun gemeenschappelijke gronden reguleerden. Het woord 'marke' (letterlijk grens of scheiding) wordt ook gebruikt om het gebied mee aan te geven dat bij een dorp hoort.

Hun voorouders werkten en recreëerden er. Het bos was voor de houtkap. De arme heidegrond werd begraasd door schapen, die voor wol, vlees en mest voor de akkers zorgden.

Trekpleister

In 1932 werd de 'aankoop gronden Loenermark als object van werkverschaffing' in de gemeenteraad besproken. De marke werd opgeheven, het gebied werd een werkvoorzieningsproject.

De Loenermarke moest een grote recreatieve trekpleister worden. De woeste gronden werden geploegd, grind afgevoerd, bomen gekweekt en het land bemest. Er werden in de decennia daarna diverse uitkijktorens gebouwd en bankjes van veldkeien gebouwd.

In verval

De laatste decennia kende het gebied vooral verval. De uitkijktoren verdween van de Trapjesberg en de banken van veldkeien raakten in verval. Eigenaar Het Gelders Landschap besloot geen geld meer te steken in het begrazen van de heide en bossen met de schaapskudde die in het gebied was gevestigd.

Dankzij dorpsbewoners gaat de schaapherder nog steeds dagelijks met de kudde de heide op. Zijn kudde bestaat uit ongeveer 200 Veluwse heideschapen, aangevuld met een paar heidekoeien.

Het ijkpunt op de heide, waar alle Nederlandse meetapparatuur werd geijkt over een lengte van ruim 500 meter. Klik op de foto om het ijkpunt in 360 graden te bekijken. Foto: Omroep Gelderland

Het tij wordt gekeerd

Het verval van de Loenermark is een doorn in het oog van de Loenenaren. Om het tij te keren werd de stichting Vrienden van de Loenense Bossen opgericht. Zij zetten zich in voor het herstel van een aantal toeristische trekpleisters in het bos, waaronder een uitkijktoren, een trapjesberg en banken van veldkeien. 

Gerrit van de Sprenge is één van de bestuursleden van de stichting: 'We noemen het nog steeds ons bos', aldus Van de Sprenge, wiens vader ook in het bos heeft gewerkt. 

In de afgelopen 30 jaren is een aantal bekende attracties van vroeger verdwenen. Van de Sprenge: 'Dat vinden wij jammer. Wij willen dat er een nieuwe uitkijktoren komt op de Trapjesberg, wij willen de trimbaan terug in het bos. Wij hebben zelf goede (jeugd)herinneringen aan het bos en willen dat de huidige jonge generatie dezelfde goede gevoelens krijgt. Dat bezoekers van de Veluwe de mogelijkheid krijgen om te ervaren hoe mooi de bossen zijn.'

De heide op de Loenermark. Klik op de foto om het in 360 graden te bekijken. Foto: Omroep Gelderland

Uitkijktoren

Hoe groot de betrokkenheid van het dorp bij de initiatieven is, blijkt wel uit een inzamelingsactie die laatst werd gehouden. Ruim 75 procent van de 1200 huishoudens leverde een bijdrage aan de nieuwe uitkijktoren.  

De financiën op een rij:

  • totale kosten: 160.000 euro
  • 18.500 euro, afkomstig van een actie
  • 50.000 euro subsidie toegezegd
  • 55.000 euro, te 'halen' bij landelijke subsidieverstrekkers
  • 55.000 euro te verwerven via sponsoracties in 2016 en 2017.

De Stichting Vrienden van de Loenense Bossen heeft in de korte periode van haar bestaan al een wandelroute aangelegd (zwerfkeienroute, 7 km start en einde bij de schaapskooi in de Loenermark), twee picknickplaatsen opgeknapt (Ramenberg en Dichte Gat).

Er zijn nog meer plannen om het bos een positieve impuls te geven. 'Het is geweldig om te zien hoeveel enthousiaste vrijwilligers voor ons klaar staan, de Loenenaren zijn nog altijd heel erg bij hun bos betrokken!'

Romantische herder

Afbeelding

Schaapsherder Willem Koestapel in 1960 te gast bij Willem Duys. Foto: AVRO

Een van de meest karakteristieke figuren die de Loenermark kende was Willem Koestapel. Hij zwierf met zijn schaapskudde door Nederland en deed enkele keren per jaar Loenen aan. Volgens de overlevering bezat de herder een grote schat aan levenswijsheden. Uitspraken als 'Problemen zijn er niet, die worden door mensen zelf gemaakt' worden nog steeds in Loenen gebezigd.

Koestapel genoot veel bekendheid en werd in 1960 uitgenodigd voor het AVRO-programma Flits, met Willem Duys. Koestapel voldeed aan een romantisch ideaal. Hij leefde een simpel bestaan, met zijn kudde en zijn honden. Veel kijkers droomden er van om zijn leven te leiden.

De oude herder sleet zijn oude dag in Loenen, tot zijn dood op 86-jarige leeftijd. Hij werd begraven op de begraafplaats van de Nederlandse Hervormde Kerk in Loenen. 

Meer lezen?

  • Lees hier een uitgebreide serie verhalen over het leven van schaapsherder Willem Koestapel die op de Loenermark werkte
  • De website van de Vrienden van de Loenense Bossen
Meer over dit onderwerp:
Apeldoorn Loenen Natuur
Deel dit artikel: