Expositie over mensen die voor de trein springen is 'heel confronterend', ook voor de maker

ARNHEM - De Nijmeegse kunstenares en treinmachiniste Joos van der Zanden (49) maakte een boek en een expositie over mensen die voor de trein springen. Voor het project sprak ze ook mensen die plannen hadden om het te doen.

Van der Zanden telde het aantal Twitterberichten van de NS over aanrijdingen met een persoon. Het waren er 189 in 2014. Sommige machinisten is het 20 keer gebeurd, daarom stoppen sommigen met hun baan.

'Ik wilde het niet zien'

In 1996 overkwam het Van der Zanden zelf. Plotseling stapte vanachter een relaiskast iemand op de rails.  'Op het moment dat het gebeurde deed ik mijn arm voor mijn ogen. Ik wilde het niet zien. Daarna handel je heel zakelijk, zoals je hoort te doen. De realisatie komt pas als je op de bank zit: ik heb iemand doodgereden.' Hoe verwerk je dat? 'Door te praten over wat er gebeurd is. Op je werk heb je het over leuke dingen, thuis praat je er meer over.'

Het is een flinke klap, zowel met de trein als voor de psychische gesteldheid van de machinist. Van der Zanden: 'Tegenwoordig is de nazorg beter geregeld, maar machinisten praten er niet over. Het is een beetje een stoer, solistisch beroep.'

Machinist én kunstenares

Ze bleef op de trein rijden, ook nadat ze in 2012 afstudeerde aan de Autonoom Beeldende Kunst aan kunstacademie AKV - St.Joost in 's Hertogenbosch. Vanuit de machinistenruimte maakt ze foto's van het landschap en dingen die ze tijdens de ritten ziet. Maar het onderwerp van de treinspringers bleef haar volgen.

Luchtballon boven het spoor. Foto: Joos van der Zanden

Suïcide is een onderwerp waar niet veel over wordt gepraat. De meeste recente cijfers stammen uit 2014, in dat jaar maakten 1835 Nederlanders een einde aan hun leven, iets meer dan 10 procent van de mensen pleegt zelfmoord door voor de trein te springen.

Heftige gesprekken met treinspringers

In de media verschijnen nauwelijks berichten over zelfdodingen, omdat uit onderzoek blijkt dat het leidt tot een stijging van het aantal zelfdodingen. Van der Zanden ziet ook de keerzijde. 'Het gebeurt regelmatig dat nabestaanden contact zoeken met de machinist, degene die hun dierbare voor het laatst in leven heeft gezien. Ze willen weten wat er is gebeurd, of hun excuses maken.'

De NS houdt die mensen op afstand of hun werknemers te beschermen. Van der Zanden begrijpt dat: 'het is heel heftig, waarom zou je dat opnieuw opzoeken?' Toch deed ze dat zelf wel. Niet met de nabestaanden van degene die voor 'haar' trein sprong, maar voor het project sprak ze mensen die plannen hadden gehad om voor de trein te springen. 'Dat was heel confronterend,' zegt Van der Zande.

Kunstenaar Ralph de Haas maakte inkttekeningen voor het boek

'Ze willen hun verhaal doen'

'Veel mensen kennen via-via wel iemand die het heeft overwogen. Die mensen benaderde ik dan via een privé berichtje op Facebook en ze stonden er voor open om hun verhaal te doen.'

We moeten praten over zelfdoding

De expositie is een poging om het bespreekbaar te maken, maar ook mensen met problemen een plek te geven waar ze naar toe kunnen gaan. Van der Zande denkt niet dat door de expositie het aantal treinspringers zal dalen, maar ze doorbreekt wel het zwijgen van de machinisten.

De expositie '189 in flarden' is vanaf zaterdag 28 mei te bezoeken in de Exoplu aan de Van Oldebarneveldtstraat in Nijmegen.
Meer over dit onderwerp:
Nijmegen Spoorwegen
Deel dit artikel: