De Duitse inval op 10 mei 1940 leidde voor Nederland een periode in van aanvankelijk nog relatieve rust voor de ene bevolkingsgroep en repressie en vervolging voor Joden en 'andersdenkenden'. Langzaamaan werd duidelijk wat het leven onder de 'nieuwe orde' betekende. De anti-Joodse maatregelen en uiteindelijk het vanaf mei 1942 daadwerkelijk oppakken en wegvoeren van de Joodse bevolking, de acties van opkomende illegaliteit, de onderduik. De oorlog, in de zin van legers die elkaar te lijf gaan, is zijn lange tijd 'ver weg'; overdag vooral zichtbaar aan de hemel als de condensstrepen van de formaties Amerikaanse bommenwerpers op weg naar Duitsland, 's nachts hoorbaar als het geronk van de motoren van hun Britse collega's.

In september 1944 wordt Nederland frontgebied, na mislukte Slag om Arnhem. Burgers zitten ineens middenin de gevechten, leven in schuilkelders onder aanhoudende beschietingen, worden geëvacueerd, gaan de hongerwinter tegemoet.

Vermaak in oorlogstijd

Even de sleur en narigheid van alledag vergeten. In oorlogstijd was die behoefte nog groter dan anders. Theater-, concert- en bioscoopbezoek schoot omhoog. Zo steeg het aantal Nederlandse bioscoopbezoekers tussen 1941 en 1943 met maar liefst 80 procent!

Lees verder

Kerstmis in een jappenkamp

De Nijmeegse biologe Marieke van Katwijk vond in de nalatenschap van haar grootmoeder de tekst van een lezing die ze in de jaren '50 heeft gehouden over haar tijd in een Jappenkamp. " In de tekst schrijft ze over haar oudste zoon die ze achter moest laten. Dat is mijn vader. Alle andere kinderen hebben het ook overleefd. Haar man heeft ze vlak na de bevrijding van de Jappen eenmaal weergezien, maar hij is daarna door de Indonesiërs vermoord. Helaas heeft ze haar oudste zoon uiteindelijk toch 19 jaar overleefd, hij werd slechts 50, zij 98."

Lees verder

Vrouwen in Indische kampen

In maart 1942 verovert Japan de Nederlandse kolonie Nederlands-Indië, het land dat later Indonesië zal worden. Japan speelt in op de antikoloniale gevoelens van de lokale bevolking en wil de Europese invloed indammen. Daarom worden de Nederlanders geïsoleerd in interneringskampen.

Lees verder

Het Rijnlandoffensief

500.000 soldaten, jeeps, vrachtwagens, kanonnen, vliegtuigen en de broodnodige voorraden: dat is Operation Veritable. Op 8 februari 1945 gaat het Niederrheinoffensief van start, met een invasiemacht die groter is dan die van D-day.

Lees verder

Vrouwen en onderduik

Duizenden Nederlanders die niet voor de Duitsers willen werken of die aan de vervolging proberen te ontkomen, zoeken een goed onderduikadres. Geld en connecties zijn daarvoor onontbeerlijk. Vrouwen met grote gezinnen of baby’s hebben het extra moeilijk. En verraad loert overal.

Lees verder

Vrouwen en de hongerwinter

De spoorwegstaking, de bezetter en de strenge vorst zorgen ervoor dat er in de winter van 1945 in het westen van Nederland bijna geen voedsel meer voorhanden is. Omdat mannen het gevaar lopen om opgepakt te worden voor de Arbeitseinsatz zijn het vooral vrouwen en kinderen die op voedselstrooptocht gaan naar het platteland.

Lees verder

Kind in Bergen-Belsen

Nederland kent verschillende concentratiekampen in de nazitijd. Vught, Amersfoort en Westerbork zijn de bekendste. Joden, Roma en Sinti, Jehovah’s Getuigen en verzetsmensen worden in deze kampen opgesloten, vrouwen vaak met hun kinderen. Daarna wacht meestal transport naar Duitsland of Polen.

Lees verder

Vrouwen in de frontlinie

Wel bevrijd, maar toch nog oorlog. De grens tussen bezet en bevrijd gebied loopt dwars door Gelderland en de stad Nijmegen en veel dorpen liggen maandenlang letterlijk in de vuurlinie. Juist in deze tijd vallen de meeste (burger-)slachtoffers.

Lees verder

Negen maanden leven in angst

Na de Slag om Arnhem moest de bevolking evacueren. In allerijl werden spullen bijeengegraaid en daar gingen de Arnhemmers. Een kilometerslange stoet, met bange en huilende kinderen. Sommigen niet ouder dan zes weken, zoals Rob Schulte. Dien Schulte-Holland (96) herinnert zich die tijd als de dag van gisteren.

Lees verder

Anneke's weerzien met een oorlogsengel

In de nadagen van de Tweede Wereldoorlog redde een onbekende soldaat in Groesbeek het leven van een zesjarig meisje. Anneke Mercks zag haar held nimmer weer en bouwde in Canada een nieuw bestaan op. Onlangs ontdekte ze dat die onbekende van toen haar buurman is. 'So you're from Holland'. Anneke Mercks knikte bevestigend. Het eerste gesprek met haar buurman verliep nog wat stroef.

Lees verder

Vera Lynn, zingen wat de mensen voelen

De stem van een tijdperk, wordt ze genoemd. Wereldberoemd werd de Engelse zangeres Vera Lynn tijdens de Tweede Wereldoorlog met liedjes als We’ll meet again en The white cliffs of Dover. Haar muziek vertolkte de hoop op betere tijden. „Ik denk dat mensen me als een van hen zagen: een gewoon meisje uit een gewone familie met een herkenbare stem.”

Lees verder

'We zijn vrij; wat een heerlijk woord is dat!'

Henny de Leur woonde in 1944 aan de Heselbergherweg in Arnhem. Ze was destijds twaalf jaar. Tijdens de evacuatieperiode begon ze met een dagboek dat loopt tot 1 juli 1945. Een echt meisjesdagboek, met zinnen als: 'Vandaag is het net lente. Heerlijk!' en 'Een Duitser filmde ons groepje: afschuwelijk!'

Lees verder

Vier dames in de onderduik

Het verhaal van de 82-jarige Edith Jakobs is eigenlijk het verhaal van vier vrouwen in oorlogstijd. Wonder boven wonder overleefden Edith, haar moeder, een tante en een nichtje een onderduikavontuur in de Achterhoek dat hen naar verschillende adressen voerde en dat eindigde in Westerbork. De Duitsers hadden tegen die tijd weinig treinen meer voor transporten. Zo kwamen de dames vrij.

Lees verder

Jo Baumann vergeet de geur van puin nooit

Jopie Wissing was vijftien jaar oud toen ze door het raam van het weeshuis vliegtuigen zag naderen. Ook voor haar was de Slag om Arnhem begonnen. Drie weken later zat ze als evacué in Oldemarkt in Overijssel. Het verhaal van Jo Baumann-­Wissing is het verhaal van een gewoon Arnhems meisje, geen heldin, maar iemand die veel meemaakte en wilde overleven.

Lees verder

Nederlandse dochter van Duitse moeder in het grensgebied

Er staan Duitse officieren in de keuken van de familie en Ella hoort dat het over de Grebbeberg gaat. Haar broer Albert is daar gelegerd om de Duitsers tegen te houden.

Lees verder

'De leukste tijd van mijn leven'

Een rij gewonden voor de operatiekamer. Een chirurg die selecteert wie hij nog kan redden en wie niet. Het zijn onuitwisbare herinneringen voor Jo Seckel. Als verpleegster in opleiding werkt ze in mei 1940 in het Tielse ziekenhuis Bethesda, als Tiel zwaar wordt getroffen bij de inval van het Duitse leger.

Lees verder