Koninginnedag 2009 eindigde vlak voor het defilé in Apeldoorn in een bloedbad. Op de Loolaan reed de 38-jarige Karst T. uit Huissen met zijn auto dwars door het publiek heen en ramde uiteindelijk monument De Naald bij Paleis Het Loo. Acht mensen, onder wie de dader, kwamen bij de aanslag op de leden van het koninklijk huis om het leven. Tien mensen raakten gewond. Wat voor Apeldoorn een absoluut hoogtepunt had moeten worden, werd een zwarte dag in de geschiedenis. Dit dossier biedt een terugblik op de dramatische gebeurtenissen van die dag en de nasleep daarvan.

Klik hier voor de speciale programmering van Omroep Gelderland op donderdag 29 april. Deze staat geheel in het teken van de herdenking.

Klik hier als u wilt reageren op het Koninginnedagdrama.

Dader Karst T. reed 's middags om tien voor twaalf met zijn zwarte Suzuki Swift in op het publiek, dat op de Loolaan keek naar de passerende bus met daarin koningin Beatrix en haar familie. Hij reed met een snelheid van 112 km/uur en schepte in zijn dollemansrit vele mensen. Fotografen en cameramensen moesten opzijspringen, en een politieman op een fiets kon de aanstormende auto maar net ontwijken. T. wilde met zijn actie een aanslag plegen op de koninklijke familie. Die zat in een open bus en zag het vol ongeloof gebeuren. Onder de gewonde slachtoffers van de kamikazeactie waren vijf familieleden van leden van een Tilburgse drumband, een politieagent en een medewerker van de Koninklijke Marechaussee. De dodelijke slachtoffers waren twee mannen en een vrouw uit Apeldoorn, een vrouw uit Zutphen en een uit Moergestel, een man uit Amersfoort en een uit Almere.

 Alle kranten openen met de aanslag op de koninklijke familie

 

Klik hier voor de uitzendingen van TV Gelderland op 30 april

Klik hier voor de uitzendingen van Radio Gelderland op 30 april

Klik hier voor de nieuwsitems over het drama

Klik hier voor de speciale tv-uitzending over de herdenking



Agenten spraken na de aanslag met de dader toen hij nog zwaargewond in het wrak van zijn auto zat en daaruit kwam naar voren dat het om een bewuste actie ging. De man werd na zijn gruwelijke daad in kritieke toestand naar een ziekenhuis gebracht. Daar overleed hij kort daarna aan hersenletsel. Op 6 mei is T. in Zevenaar begraven. Uit sectie op zijn stoffelijk overschot bleek dat hij geen alcohol in zijn bloed had. Wel vond het Nederlands Forensisch Instituut sporen van cannabis, maar het is niet duidelijk of hij dat middel op de dag van de aanslag heeft gebruikt. Er werden geen bewijzen gevonden dat de Huissenaar de actie nauwkeurig had voorbereid. In zijn auto werden alleen een vlaggetje en een verrekijker gevonden. De man had van tevoren wel ter plekke de situatie verkend en kende daardoor de buurt.

Politie bij de zwaarbeschadigde Suzuki Swift

 

Motief
Over het motief van Karst T. is weinig bekend. Ook zijn ouders hadden geen verklaring voor zijn actie. T. zou zijn moeder de dag voor Koninginnedag nog telefonisch hebben gefeliciteerd met haar verjaardag. "Dat was de laatste keer dat ik zijn stem hoorde en ik heb er geen boodschap in gehoord", zei de vrouw. Ook de ouders van de Huissenaar waren geschokt door zijn daad. Volgens hen beschouwde hun zoon Koningin Beatrix als een 'stabiele factor' en had hij geen antipathie tegen haar of haar familieleden. T. was na een moeilijke periode door onder meer schulden 'uit zijn dip', aldus zijn ouders. Volgens hen was hij weer vrolijk en is het onbegrijpelijk waarom hij het heeft gedaan: "we zijn verbijsterd. Hij moet op dat moment gek zijn geweest". De vader en moeder van de dader spraken in april van dit jaar met nabestaanden van de slachtoffers van de aanslag. Nabestaanden hadden via Slachtofferhulp om contact met de ouders van de Huissenaar gevraagd. De zus van één van de slachtoffers zei dat het gesprek dat zij met de ouders van T. had, vooral over hun beleving van het Koninginnedagdrama ging.

Klik hier voor het tv-item over het gesprek tussen de ouders van T. en nabestaanden.

De dader zit nog in het wrak en wordt door een agent ondersteund

Onderzoek
Na de aanslag werden er meerdere onderzoeken gestart. Uit onderzoek van de Nationale Recherche bleek dat T. bewust in de richting van de koninklijke bus was gereden. De onderzoekers spraken van een eenmansactie. Toen een agent vroeg waarom, verklaarde de Huissenaar: 'Willem-Alexander is een facist, een racist, ik wist dat de koningin zou komen.'  Zijn laatste woorden waren: 'Ik heb het bewust gedaan'. Volgens de onderzoekers zouden de inzittenden van de koninklijke bus lichte tot zware verwondingen hebben opgelopen als T. het voertuig had geraakt.

De geschokte leden van het koninklijk huis in de open bus

Een getuige vertelde de Nationale Recherche dat T. al in 2004 tegen een voormalige werkgever had gezegd dat hij van plan was een aanslag te plegen op de koninklijke familie. In dat gesprek zei hij 'dat we nog wel eens van hem zouden horen, dat hij op tv zou komen', aldus de getuige. 'Hij zei dat hij beroemd zou worden. Ik vroeg hem wat hij bedoelde met dat beroemd worden en zo. Toen antwoordde Karst: 'een aanslag op het koninklijk huis.' Hij lachte terwijl hij dat zei.'

Klik hier voor het tv-item over de aankondiging van T. 

De Nationale Recherche tekende ook het verhaal van Apeldoorner Hans van Vechgel op. De man beweerde dat T. voor de aanslag de omgeving van monument De Naald verkende. Naar eigen zeggen zag hij de Huissenaar zo'n 50 minuten vóór de aanslag rondlopen in de omgeving. Volgens de ooggetuige viel T. op tussen de rest van het publiek, omdat hij geen oranje versieringen droeg en boos keek. Pas in de middag realiseerde Van Vechgel dat hij de dader van de aanslag had gezien en lichtte direct de politie in.

Klik hier voor het tv-item over het getuigeverhaal van Van Vechgel.

Volgens de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (NCTb), die onderzoek deed naar de beveiliging van de fataal afgelopen feestdag, was de aanslag niet te voorkomen geweest. Voorafgaand was er geen enkel signaal van verhoogde dreiging of een geplande aanslag. Dat terwijl er heel erg veel onderzoek werd gedaan naar eventuele gevaren. Maar T. kwam niet voor in de 'systemen'. Volgens de NCTb hebben politie, gemeente en de beveiligers van de koninklijke familie dan ook gedaan wat er van hen verwacht mocht worden. 

Toch is niet alles optimaal verlopen, blijkt uit het onderzoek. Hoewel de betrokken diensten goed samenwerkten, werd er te weinig rekening gehouden met risico's die niet voor de hand lagen. Aan het scenario dat iemand met een auto zou doorbreken, is bijvoorbeeld niet gedacht. Met dit soort onwaarschijnlijke mogelijkheden moet in de toekomst meer rekening worden gehouden, stelde de NCTb vast.

Klik hier voor de reconstructie van de rit van T.

Verslagenheid
Heel Nederland reageerde geschokt op het Koninginnedagdrama. Burgemeester Fred de Graaf van Apeldoorn gelaste alle festiviteiten in zijn stad direct af, iets wat door het hele land veel navolging kreeg. Koningin Beatrix verscheen later op de dag op tv om haar medeleven te betuigen aan de slachtoffers en hun naasten. Het incident in Apeldoorn was wereldnieuws. De Amerikaanse nieuwszender CNN onderbrak er zijn reguliere uitzending voor. De dag na het drama stonden er op het gemeentehuis in Apeldoorn mensen in lange rijen te wachten om hun medeleven in het condoleanceregister op te tekenen. Rond het oorlogsmonument vlakbij De Naald werden bloemen neergelegd. Ook de condoleanceregisters op internet stroomden vol met reacties. In de weken na het drama maakten veel toeristen een korte stop bij de rampplek.

Bloemen bij het oorlogsmonument, schuin aan de overkant van de weg waar het incident plaatshad

Het condoleanceregister in het stadhuis van Apeldoorn

 

Discussie
Na de dramatische gebeurtenissen kwam de discussie op gang of het open karakter van Koninginnedag wel moeten blijven. Premier Balkende en prins Constantijn vinden van wel. De prins benadrukte dat zijn familie veel waarde hecht aan openheid en toegankelijkheid. Overigens deelden de meeste Nederlanders deze mening, want uit onderzoek van Maurice de Hond bleek dat meer dan vier op de vijf mensen het jammer zou vinden als Koninginnedag niet meer gevierd werd. In september werd duidelijk dat Koninginnedag blijft zoals het was. De beveiliging bij dit soort nationale evenementen wordt wel aangescherpt, maar Balkenende benadrukte dat het open en ongedwongen karakter van de feestdag behouden moet blijven. Mensen zullen volgens het kabinet zo min mogelijk merken van de maatregelen.

Prinses Laurentien, prins Constantijn, prinses Maxima en prins Willem-Alexander genieten voor de aanslag van de feestelijkheden in Apeldoorn

Koningin Beatrix zwaait 's ochtends in Apeldoorn naar het publiek


Schadeclaims
Verzekeringsbedrijf Reaal heeft vanwege de aanslag in totaal 118 schadeclaims ontvangen . De verzekeraar van de Suzuki Swift van Karst T. die het publiek inreed, keerde tot dusver 1 miljoen euro uit. Ruim de helft van de claims is inmiddels gehonoreerd. Zeven van de 118 claims hadden betrekking op de nabestaanden van overledenen, twintig op gewonden, 79 op shockschade van mensen die in Apeldoorn aanwezig waren en twaalf van mensen die shockschade hebben opgelopen voor de televisie. Van die twaalf waren er vijf die familieleden zagen omkomen.

Gewonden worden verzorgd na de aanslag

Vooral over shockschade voor tv-kijkers was vorig jaar veel ophef. Deskundigen verklaarden dat het aantal claims fors kon oplopen, maar het zijn er uiteindelijk maar heel weinig geworden. Volgens Reaal zal zo'n 4,5 miljoen euro worden uitgekeerd. Begin 2011 moet het overgrote deel van de claims zijn afgehandeld. Eén van de mensen die recht heeft op een schadevergoeding is Isora Leal. Zij raakte tijdens de aanslag op koninginnedag in Apeldoorn vorig jaar zwaar gewond. De auto van Karst T. reed over haar been heen. Bijna een jaar later worstelt ze nog iedere dag met de gevolgen van het ongeluk.

Klik hier voor het tv-item over slachtoffer Isora Leal.


Inmiddels is duidelijk geworden dat de uitkering van smartengeld na het Koninginnedagdrama leidt tot frustratie bij mensen van wie een naaste is overleden. Zij krijgen niets terwijl mensen die getuige waren van de aanslag wel een vergoeding kunnen claimen. Meerdere nabestaanden hebben tegenover Omroep Gelderland hun onvrede hierover geuit. "Het voelt heel ongelijk als je bedenkt dat mensen wel shockschade uitgekeerd krijgen en dat er voor nabestaanden niets is. En die hebben levenslang", zegt Ria van de Stelt. Haar zus Netty Martens uit Zutphen overleefde de aanslag van Karst T. op Koninginnedag niet. Reaal vergoedt alleen de begrafeniskosten en eventuele inkomensderving.

Uit onderzoek van Omroep Gelderland blijkt dat er wel vergoedingen voor shockschade zijn uitgekeerd. Zo vertelt een anonieme ooggetuige: "Voor de hulp van de psycholoog moest ik een bedrag aan eigen risico betalen. Dat heb ik via de verzekering van de dader weten te verhalen. En ik kon ook 500 euro extra krijgen om wat leuks mee te doen."

Een wet om ook voor nabestaanden smartengeld te regelen, is enkele weken geleden gestrand in de Eerste Kamer. Professor Akkermans van de Vrije Universiteit in Amsterdam begrijpt dat niet. "Onderzoek heeft juist aangetoond dat bijna alle nabestaanden van dergelijke gebeurtenissen graag smartengeld willen krijgen. Het zou ze helpen om het leed te verwerken. Al was het alleen maar de erkenning dat ook zij slachtoffer zijn."

Klik hier voor de tv-items en de radio-bijdrage over de frustratie bij de nabestaanden.

Winnende foto
Een foto van het Koninginnedagdrama in Apeldoorn won in januari een Zilveren Camera. Fotograaf Pim Ras nam de fotoprijs in ontvangst voor zijn beeld van dader Karst T. Volgens Ras zit de kracht van zijn foto in het feit dat zowel dader als doelwit te zien zijn. De fotowedstrijd is een initiatief van de Nederlandse Vereniging van Fotojournalisten. De plaat van Karst T. hing enige tijd in het Fotomuseum in Den Haag. Twee maanden later won Ras met dezelfde afbeelding de Gelders Nieuwsfoto 2009. Hij pakte ook de derde prijs met een foto van twee vrouwen op straat na de aanslag in Apeldoorn. De Gelders Nieuwsfoto is een initiatief van De Gelderlander, De Stentor, Foto21, Coda en de provincie Gelderland en wordt jaarlijks uitgereikt. De aanslag op de koninklijke familie werd door het Nederlandse publiek verkozen tot hét TV-moment van 2009. De verkiezing werd georganiseerd door SBS 6.

De winnende foto van Pim Ras

 

De foto van Pim Ras die de derde prijs won bij de Gelders Nieuwsfoto 2009


Herdenking
In Apeldoorn zijn op donderdag 29 april de slachtoffers van het Koninginnedagdrama herdacht. Vlakbij de plek waar het gebeurde, onthulden koningin Beatrix en burgemeester De Graaf een monument ter nagedachtenis aan de slachtoffers. Het herinneringsmonument is gemaakt door glaskunstenaar Menno Jonker. Het is een doos met daarin ballonnen van glas, die symbool staan voor kwetsbaarheid, feest en rouw.

Klik hier voor een volledig overzicht van de herdenking.

Kroonprins Willem-Alexander en prinses Maxima bij de herdenking

Apeldoorn had glaskunstenaar Menno Jonker opdracht gegeven een beeld te maken. Kort voor de onthulling van het monument, ontstond er ophef rond het ontwerp van Jonker. De Apeldoornse kunstenaar Nagtegaal vindt namelijk dat de gemeente plaatselijke kunstenaars heeft benadeeld door een Europese aanbesteding. Nabestaande Hilde Huizinga ziet meer in een ontwerp van Nagtegaal, dat een dode en een gewonde figuur symboliseert. Ze omschreef het ontwerp van Jonker, een doos met glazen bollen, als een doos met schildpadeieren. 'Niet herkenbaar'.  De gemeente Apeldoorn zei in een reactie dat de aanbesteding zo moest worden uitgevoerd en dat Apeldoornse kunstenaars niet opzettelijk zijn benadeeld of gepasseerd.

 Hilde Huizinga ontvangt van kunstenaar Nagtegaal een kleine versie van zijn beeld

 

Het monument van glaskunstenaar Menno Jonker


Klik hier voor het radio-item over de onvrede.

Tentoonstelling

In Apeldoorn is met ingang van maandag 26 april een tentoonstelling te zien van de honderden knuffels, bloemen, cadeaus en kaarten die in de dagen na de aanslag op Koninginnedag in Apeldoorn werden neergelegd bij monument De Naald. De expositie in het stadhuis van Apeldoorn is de komende drie weken iedere werkdag open voor het publiek.

Klik hier voor het tv-item over de tentoonstelling.

Koninginnnedag 2010
Koninginnedag in Apeldoorn heeft dit jaar het thema Oranjeroute Koninginnedag. De route begint sober bij monument De Naald en wordt richting de stad steeds feestelijker. Bij De Naald, de plek van de aanslag, zullen hulpverleners aanwezig zijn. Deze mensen zullen zich onzichtbaar opstellen en hulp bieden waar nodig. Naast De Naald begint de kunstmarkt. Op de Loolaan zal er alleen akoestische muziek te horen zijn, in de stad is een feestelijker programma.

Berichtgeving over de aanslag: