Donorkinderen krijgen inzage in dossiers spermakliniek

NIJMEGEN - De dossiers van de spermakliniek van de omstreden vruchtbaarheidsarts Jan Karbaat zijn vanaf nu openbaar. Het Nijmeegse Radboudumc heeft zich over het archief ontfermd, zo laat minister Edith Schippers van Volksgezondheid weten.

Donorkinderen, ouders en donoren die inzage willen in de administratie van deze spermadokter, kunnen bij de Stichting Donorgegevens Kunstmatige Bevruchting (DKB) een aanvraag indienen.

In 2009 moest spermakliniek Bijdorp in Barendrecht sluiten op last van de Inspectie voor de Gezondheidszorg omdat de dossiers niet op orde waren. Vorig jaar werd duidelijk dat de donorgegevens mogelijk niet correct zijn. Ook zijn er geruchten dat Karbaat zelf op grote schaal donor is geweest.

'Abraham' Karbaat waande zich onaantastbaar

De omstreden arts zag donorinseminatie als zijn levenswerk. Hij was goed in zijn vak en had lak aan alle regels. Het doel heiligde de middelen: veel vrouwen zo snel mogelijk helpen aan een kind. Desnoods met zijn eigen zaad.

Karbaat is als een ‘Abraham’, met een stamboom waarvan nog lang niet alle takken zichtbaar zijn.

Het begon in Suriname

Jan Karbaat (1927) is de oudste van zes kinderen in een Rijswijks boerengezin. Zijn vader is veehouder, maar Karbaat wordt arts in Suriname. Daar wordt hij benaderd door twee blanke vrouwen, zoals hij zelf vertelt. 

'Ze waren getrouwd met een donkere man, maar konden geen kinderen van hem krijgen. Ze vroegen of mijn chauffeur, een knappe Creool met blauwe ogen, sperma wilde doneren. Dat wilde ik niet, maar ik heb wel een verpleger uit het ziekenhuis gevraagd.’ Daarmee is de basis gelegd voor zijn levenswerk: kunstmatige inseminatie met donorzaad bij stellen met vruchtbaarheidsproblemen. Vrouwen die bij hem kwamen, waren echt wanhopig. Na vijf jaar keerde hij terug in Nederland.

En eindigde in Nederland

In 1965 wordt Karbaat geneesheer-directeur van het Zuiderziekenhuis in Rotterdam en runt een spermakliniek, waar hij honderden vrouwen insemineert. In-vitrofertilisatie, ivf of reageerbuisbevruchting bestaat nog niet, voor vrouwen is dit de enige manier om hun vurige kinderwens te vervullen.

In 1973 koopt hij ‘landhuis Bijdorp’, dat hij samen met vrienden eigenhandig uitbreidt en verbouwt. Als hij eind 1979 ontslag neemt in het Zuiderziekenhuis na een conflict, opent hij op zijn erf Medisch Centrum Bijdorp.

Eerste en enige spermabank

De kliniek van Karbaat kon in de jaren 60 als een van de weinige in Nederland donorzaad leveren. Er was nog geen officiële spermabank: vrouwen die kunstmatig geïnsemineerd wilden worden, moesten daar zelf voor zorgen.

Ex-patiënten van Karbaat kwamen er onlangs achter dat de arts niet alleen zaad van donoren leverde, maar soms ook zijn eigen sperma gebruikte.

Bekeken met argusogen

Bijdorp groeit uit tot de grootste spermakliniek van Nederland. Karbaat wordt beschouwd als een topper in zijn vak. Tegelijk wordt zijn werk met argusogen bekeken. Hij werd als arts gerespecteerd, maar hij was geen gynaecoloog. Dat zorgde voor controverses.

Niemand weet precies hoe groot Karbaats imperium is. Hij distribueert donorzaad naar Nederlandse en buitenlandse klinieken. Hij schermt met duizelingwekkende cijfers: 6000 vrouwen geïnsemineerd, 10.000 tot 40.000 donorkinderen.

Karbaat is open en recht door zee, maar ook een solist. Hij had een zachtaardig karakter en zorgde ervoor dat alles onder zijn controle bleef. Niemand had goed zicht op hoe hij precies zijn bedrijven runde. Hij zelf ook niet.

Pionier met grootheidswaanzin

Zoon André wil eerst definitief bewijs zien. Hij zegt: 'Als het klopt, is het hartstikke fout. Maar ik denk niet dat ze met een andere biologische vader beter af waren geweest. Mijn vader was gezond en slim. Hij heeft zijn dna in ruime mate doorgegeven aan zijn wettige kinderen. Het zou me niet verbazen als dat er meer zijn. Misschien was het een vorm van grootheidswaanzin.' 

Karbaat gelooft heilig in zijn eigen goedheid. Als er strengere regels komen, weigert hij daarin mee te gaan. Karbaat toont weinig wroeging als duidelijk wordt dat hij heeft gesjoemeld. Hij waant zich onaantastbaar en legt de schuld voor blunders bij medewerkers.

Karbaat was zijn tijd ver vooruit. Hij was de enige in het land die andere klinieken de mogelijkheid bood om zelf vrouwen te insemineren. Hij is een pionier op het gebied van invriezen van donorzaad.

Karbaat overleed in april van dit jaar. Vermeende nakomelingen hebben via de rechter dna-onderzoek afgedwongen om vast te stellen of de arts hun biologische vader is. Van negentien kinderen die uit donorzaad zijn geboren is al vastgesteld dat dit het geval is.

Meer over dit onderwerp:
Nijmegen
Deel dit artikel:

Reageren